سێزده‌به‌ده‌ر

له ئێرانی كۆندا دوای دوازده ڕۆژ جێژن و شادی، كه به بۆنه‌‌ی دوازده مانگه‌ی ساڵه‌وه بووه، سێزده‌هه‌مین ڕۆژیان ته‌رخان كردووه بۆ سه‌یران و شادی له ده‌ره‌وه و به‌‌و شێوه‌یه كۆتایییان به ماوه‌ی نه‌ورۆز هێناوه.

له كتێبه مێژوویی و ئه‌ده‌بییه‌كانی سه‌ده‌كانی ڕابردوو دا، كه تایبه‌ت بوون به تۆماركردنی ئه‌و داب و جێژنانه‌ی به بۆنه‌ی نه‌ورۆزه‌وه به‌‌ڕێوه چوون، هیچ ئاماژه‌یه‌ک به سێزده‌به‌ده‌ر نه‌كراوه. لێره‌ دا ئه‌و پرسیاره دێته گۆڕێ كه چۆنه له‌و كتێبانه دا هیچ باسی "سێزده‌به‌ده‌ر" و "حه‌وت سین" نه‌كراوه؟ ئه‌وه به‌و مانایه‌یه كه ئه‌و دابانه تازه داهاتوون، یان دابی كۆنن و له‌به‌ر ئه‌وه‌ كه تایبه‌ت به خه‌ڵكی ئاسایی بوون سه‌رنجیان نه‌دراوه‌تێ و به پێوانه‌ی مێژوونووسانی ئه‌و‌ده‌م شایانی تۆماركردن نه‌بوون؟!

وێده‌چێ لایه‌نی دووهه‌م ڕاست بێ، چونكه دابێكی كه ده نێو هه‌موو چین و توێژێكی كۆمه‌ڵدا و له هه‌موو شار و گوندێک باوه، ناكرێ ته‌مه‌نی له دوو سێ به‌ره زیاتر نه‌بێ. ئاشكرایه كه كتێبه مێژوویییه‌كان و شێعری شاعیران ڕه‌نگده‌ره‌وه‌ی ئه‌و ڕووداو و داب و جێژنانه بوون كه "شا" و كاربه‌ده‌ستانی حكومه‌ت تێیاندا به‌شدار بوون؛ به‌ڵام سێزده‌به‌ده‌ر دابێک بووه كه جێی په‌سندی خه‌ڵک بووه نه‌ک شا. له‌وانه‌شه به شووم زانینی "سێزده" هۆی باس نه‌كردنی بووبێ. به شووم زانینی ژماره‌ی 13 و خۆ لێ پاراستنی، له زۆربه‌ی وڵاتان و له لای زۆربه‌ی نه‌ته‌وه‌كان، بڕوایه‌كی كۆنه.

ئه‌و بڕوا چه‌وته بۆته هۆی ئه‌وه كه خه‌ڵک ده‌و ڕۆژه دا له ماڵێ وه‌ده‌ر كه‌ون، هه‌تا خۆیان و ماڵ و حاڵیان له "شوومی" ببوێرن. له ئایینی ئیسلامدا چونكه 13ی هه‌موو مانگێک به "شووم" داده‌ندرێ، به هه‌ڵه سێزده‌هه‌مین ڕۆژی جێژنی نه‌ورۆزیش به "شووم" داندراوه.

 وه‌رگێڕان هێدی حوسێنپوور

سه‌رچاوه:       

http://www.farhangsara.com/f13bedar.htm