كركوك ناقوس وحشت عراق
اردشير زارعي قنواتي: حادثه كركوك در روز ۳۱ دسامبر به واسطه ماهيت منحصر به فرد آن و نوع تقابلي كه انجام گرفت نسبت به ديگر حوادث جاري در عراق از اهميت بسيار بالاتري برخوردار است. در اين روز تظاهركنندگان عرب و تركمن ساكن شهر كركوك در اعتراض به سيستم فدرالي و ضميمه شدن اين شهر نفت خيز به منطقه خودمختار كردستان به خيابان آمدند . اين تظاهرات كه در مقابل دانشكده افسري پليس و دفتر يكي از احزاب كرد در شهر كركوك انجام گرفت با حمله مسلحانه افرادي كه به گفته منابع امنيتي از پيش مرگ هاي كرد بودند ۳ كشته و۳۱ مجروح برجاي گذاشت. بعداز وقوع اين حادثه و بروزتنش دركركوك نظاميان آمريكايي با خودروهاي زرهي واردشهر شدند وكنترل آن را به دست گرفتند.ظاهراً « مقتدي صدر » يكي از رهبران تندروي شيعه نيز بلافاصله پس از محكوم نمودن اين حمله از تركمن هاي شيعه كركوك حمايت كرده است.
آنچه را كه در آخرين روز سال ميلادي در كركوك اتفاق افتاد هرگز نبايد دست كم گرفت يا اينكه آن را در زمره منازعات روزمره درون عراق مورد ارزيابي قرار داد . كركوك در اين روز شاهد يك جرقه در كاهدان جامعه متكثر قومي و شديداً متضاد المنافع عراق است كه دود شعله هاي آن در آينده چشمان بسياري را خواهد سوزاند. متاسفانه در معركه كنوني عراق عده بسيار كمي وجود دارند كه به دور از همهمه پيروزي يا مقاومت به اهميت شروع منازعات قومي توجه لازم را مبذول نمايند . در حالي كه اين آتش زير خاكستر نقش تعيين كننده اي در تحولات آينده اين كشور بازي خواهد نمود. چنانچه مي توان« مرحله اصلي » بحران عراق را در راستاي چنين منازعه اي به حساب آورد. اصرار كردهاي ساكن عراق براي حفظ خودمختاري خود و همچنين درخواست براي ضميمه كردن منطقه نفت خيز كركوك به اين ساختار نيمه مستقل، در روزهاي اخير عكس العمل منفي ديگر اقوام حاضر در اين كشور را برانگيخته است. يكي از مهم ترين دلايلي نيز كه تا كنون شوراي حكومت موقت نتوانسته است سياست واحدي را براي دوران انتقالي و تشكيل حكومت جايگزين به مرحله اجرا در آورد بدون شك همين اختلافات ساختاري است . كردها با توجه به اينكه مي دانندكه در فرداي عراق و حتي با يك سيستم فدرال نيزبدون در دست داشتن منابع با ارزش قادر نيستند به اهداف خود برسند تمركز خويش را بر منابع نفتي كركوك قرار داده اند. ديگر لايه هاي قومي حاضر در شمال عراق و به خصوص تركمن ها نيز متقابلاً به اين معادله ساده واقفند كه بدون بهره مندي از نفت كركوك به عنوان تنها منبع ثروت شمال هيچ آينده روشني نخواهند داشت.
تازه اينكه مسئله كركوك يك بازيگر منطقه اي قدرتمند نيز دارد كه هرگز نمي تواند ضميمه شدن آن را به منطقه خودمختار كردستان بپذيرد. تركيه از سال ها قبل نسبت به منابع نفتي كركوك مدعي بوده است و از سوي ديگر ساختار سياسي خودمختار كردهاي عراقي را براي وضعيت امنيت ملي خود به واسطه ۱۲ ميليون كرد ساكن تركيه نمي تواند تحمل نمايد . چنانچه در هفته گذشته مقامات آنكارا در اعتراض به درخواست كردها براي تعيين سيستم فدرال در عراق عكس العمل خشمگينانه اي بروز دادند .با توجه به مسائل پيش آمده در كركوك از اين پس بايد شاهد انشقاق ها و اتحادهاي جديدي در صحنه سياسي عراق بود .
قابل تصور است كه اعراب سني و تركمانان با حمايت تركيه در مقابل كردها و شيعيان به يك تعامل راهبردي و اتحاديه متوازن كننده متمايل گردند . بنابراين دامنه رقابت ها و منازعات قومي همان گونه كه هم اينك در كركوك بروز يافته است خود به خود به ديگر مناطق و همچنين به درون شوراي حكومت موقت نيز سرايت خواهد كرد. اين مسئله مي تواند در صورت تداوم به منزله پايان اتحاد موقت و شكلي احزاب حاضر در اين شورا تلقي شده و هرگونه توافقي براي تعيين سيستم سياسي در آينده عراق را با مشكل مواجه نمايد. به همين دليل بازيگران خارجي و منطقه اي نيز به تبعيت از منافع خود وارد اين چرخه باطل خواهند گرديد كه در جاي خود مي تواند شكل بندي كنوني در منطقه را با پارامترهاي تازه اي روبه رو كند .
